Duurzame werkkleding voor de sociale sector: innovaties die de weg naar een inclusievere toekomst effenen

De Nederlandse zorgsector staat voor een enorme uitdaging. Jaarlijks verbruikt de sector ongeveer 15 miljoen plastic wegwerpjassen. Dat zijn 15 miljoen jasjes die na één gebruik in de afvalbak belanden. De zorgsector is verantwoordelijk voor bijna zeven procent van de nationale uitstoot aan broeikasgassen, en een substantieel deel daarvan komt van zorgkleding. Met een vergrijzende bevolking en een uitdijend zorgaanbod groeit de noodzaak voor verduurzaming exponentieel.

Maar er is goed nieuws. Een nieuwe generatie herbruikbare zorgjassen en innovatieve kledingoplossingen laat zien dat duurzaamheid, comfort en inclusiviteit hand in hand kunnen gaan. En dat alles zonder in te leveren op hygiëne of veiligheid.

Van wegwerp naar hergebruik

De circulaire isolatiejas die het verschil maakt

Een consortium van Amsterdamse zorginstellingen, waaronder Reade, OLVG en Cordaan, heeft samen met partners zoals ReBlend en Cleanlease een baanbrekende oplossing ontwikkeld: een herbruikbare isolatiejas als alternatief voor plastic wegwerpjassen. De jas is gemaakt van biologisch afbreekbaar katoen met een waterafstotende finish en kan naar verwachting 80 keer of meer worden gewassen en hergebruikt.

De betrokken zorginstellingen werken inmiddels met 2.500 circulaire isolatiejassen. Na hun levensduur komen ze via een ‘closed loop recycle’-methode terug in de textielketen. Geen afval, maar grondstof voor nieuwe producten.

De ambitieuze opschalingsplannen

De volgende stap is groot. Het consortium wil jaarlijks 50.000 herbruikbare zorgjassen in gebruik nemen. Dat betekent een vermindering van 5 miljoen plastic wegwerpjassen per jaar, een derde van het totale gebruik in Nederland. De impact? Een besparing van jaarlijks 1,65 kiloton CO2. Dat is vergelijkbaar met het uit de lucht halen van 350 auto’s.

Wat zegt de rekening?

De maatschappelijke businesscase die alles verandert

Traditioneel kijken zorginstellingen vooral naar de aanschafkosten bij het inkopen van bedrijfskleding. Het goedkoopste jasje lijkt de slimste keuze. Maar schijn bedriegt. De maatschappelijke businesscase toont een verrassend beeld.

De prijs van een wegwerpjas is ongeveer gelijk aan die van een croissant. Klinkt niet veel, maar die ene jas veroorzaakt 40 cent aan maatschappelijke kosten door CO2-uitstoot en energieverbruik. De herbruikbare jas ligt iets hoger in aanschafprijs, maar levert 17 cent aan maatschappelijke baten op. Hoe? Door het ontstaan van lokale banen voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

De financiële realiteit:

• Bij opschaling zijn herbruikbare jassen slechts 2 cent duurder dan wegwerpjassen wanneer alle kosten worden meegerekend
• Bij 100 wasbeurten worden ze 8 cent goedkoper dan wegwerpjassen
• De milieu-impact is 92% lager dan bij conventionele wegwerpjassen
• Lokale werkgelegenheid ontstaat voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt

Dit is de kracht van integrale kostenberekening. Je kijkt niet alleen naar wat iets kost om te kopen, maar ook naar onderhoud, verwerking, besparingen op verzuim en besmettingsgevaar. Het goedkoopste jasje kan uiteindelijk het duurst uitpakken.

Wat vinden zorgmedewerkers er zelf van?

Praktijktesten tonen positieve resultaten. Na het aantrekken van de circulaire isolatiejas is meer dan de helft van de gebruikers positief tot zeer positief over het aantrekken (53%), de bewegingsvrijheid (59%), de lintsluiting om de taille (63%) en de magneetsluiting in de nek (58%). Opvallend is dat 31% zelfs zeer positief is over de magneetsluiting.

Bijna de helft van de respondenten (42 tot 49%) is positief tot zeer positief over de pasvorm, het comfort en geluid bij beweging. Zorgprofessionals bij OLVG en Reade, die sinds februari de duurzame jassen gebruiken, benadrukken dat de isolatiejassen veel comfortabeler zijn zonder af te doen aan kwaliteit en veiligheid.

Voordelen die gebruikers noemen:

• Hygiëne en veiligheid blijven gewaarborgd op hetzelfde niveau als wegwerpjassen
• Makkelijker aan- en uittrekken door slimme sluitingen
• Betere pasvorm die bewegingsvrijheid biedt
• Professionele uitstraling die vertrouwen wekt
• Duimopening voor extra gebruiksgemak

Zorgmedewerkers beoordelen de stoffen van de duurzame kleding zelfs beter dan die van hun huidige kleding, zonder in te leveren op comfort. Dat is winst op alle fronten.

Innovatie gaat verder

De voorbeeldcollectie die de toekomst laat zien

De herbruikbare isolatiejas is niet de enige innovatie. Een collectief van onder andere Alcon Advies, BrabantZorg, by-wire.net, DutchSpirit, JJH Textiles, Radboudumc, UMC Groningen en UMC Utrecht heeft onder leiding van het MVO Netwerk Zorg een voorbeeldcollectie ontwikkeld: ‘Zorgzame bedrijfskleding’. Deze collectie is uniek in de wereld.

De collectie bestaat uit onder- en bovenkleding: een legging en T-shirt, met daaroverheen een jasje, broek en vest. De onderkleding geeft zorgmedewerkers, die vaak zwaar fysiek werk doen, ondersteuning in de knieën en rug. De bovenkleding is voorzien van een antibacteriële coating die de kans op bacteriële besmetting helpt verminderen.

Slimme technologie ingebouwd

Elektronische ‘wearables’ in de kledingstukken kunnen een waarschuwingssignaal afgeven bij overbelasting. Dit is bij te houden met een app. Zo wordt zorgkleding niet alleen duurzamer, maar ook slimmer. Het helpt verzuim te voorkomen en zorgt dat medewerkers langer gezond kunnen doorwerken.

Hygiëne en desinfectie: hoe werkt dat?

Een veelgestelde vraag bij herbruikbare zorgkleding is: hoe zit het met hygiëne? De herbruikbare isolatiejas uit Vetex-materiaal wordt tussen zorgmomenten gedesinfecteerd met UV-C en na elk vierde zorgmoment gewassen. UV-C desinfectie is technisch haalbaar en een unit kan kosteneffectief ontwikkeld worden.

Resultaat: De uitgewerkte propositie heeft, onder andere door het toepassen van eco-design, 92% minder milieu-impact dan de conventionele wegwerpjassen die nu gebruikt worden. En de hygiëne blijft gewaarborgd op hetzelfde niveau.

Het totaalsysteem is klaar om per locatie en afdeling geïmplementeerd te worden in samenwerking met infectiepreventie-specialisten en logistiek medewerkers binnen ziekenhuizen. Dit is geen theoretisch model meer, maar een praktische oplossing die werkt.

De inclusieve dimensie

Werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt

Een belangrijk aspect van deze innovaties is de inclusieve dimensie. De productie en verwerking van de herbruikbare jassen creëert lokale werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Dit draagt bij aan een inclusievere arbeidsmarkt en levert tegelijkertijd maatschappelijke baten op die meetbaar zijn in de businesscase.

Dit is waar duurzaamheid en sociale inclusie samenkomen. Het gaat niet alleen om minder CO2 of minder afval. Het gaat ook om mensen kansen geven, om lokale economieën versterken, om een samenleving bouwen waarin iedereen meedoet.

Conclusie: De 17 cent aan maatschappelijke baten per herbruikbare jas komt niet uit de lucht vallen. Het is het resultaat van bewuste keuzes voor lokale productie en inclusieve werkgelegenheid.

Wat betekent dit voor de toekomst van de zorg?

Het doel is helder: duurzame, ondersteunende bedrijfskleding beschikbaar maken voor iedereen in de zorg. De ontwikkelingen tonen aan dat herbruikbaar en duurzaam het nieuwe normaal zou moeten zijn, met ‘wegwerp’ als uitzondering. Alleen zo kan de zorg evolueren naar een circulaire economie waarin instellingen mensen beter maken zonder tegelijkertijd de omgeving te vervuilen.

Het terugdringen van grondstofgebruik en restafval, waaronder de uitstoot van microverontreinigingen in de zorg, is één van de speerpunten in de Green Deal Duurzame Zorg. Deze innovaties laten zien dat het niet alleen kan, maar dat het ook loont.

De zorgsector staat voor grote uitdagingen. Een vergrijzende bevolking, personeelstekorten, stijgende kosten. Maar juist daarom is dit het moment om slim te investeren in oplossingen die meerdere problemen tegelijk aanpakken. Duurzame werkkleding vermindert de ecologische voetafdruk, verbetert het werkcomfort, verlaagt de kosten op lange termijn en creëert inclusieve werkgelegenheid.

Dat is niet alleen goed voor het milieu. Dat is ook goed voor de mensen die in de zorg werken en voor de mensen die zorg ontvangen. En uiteindelijk is dat waar het om draait: betere zorg voor iedereen, op een manier die toekomstbestendig is.